روش تدریس خلاق و شیوه های جذاب سازی کلاس درس را چقدر آموختید

آیا تا‌به‌حال در وسط تدریس به دانش‌آموزان خود توجه کرده‌اید؟ آن‌ها چقدر جذب نحوه تدریس شما هستند و یا بالعکس، خسته شده‌اند و منتظر پایان کلاس هستند؟

درست وقتی فکر می‌کنید که برنامه درسی کامل یا فعالیت جذابی را در پیش گرفته‌اید، ممکن است متوجه شوید که دانش‌آموزانتان بدون علاقه، در کلاس تنها حضور فیزیکی دارند. به همین منظور، ضروری است که شما راه‌هایی را برای جالب نگه داشتن کلاس‌های خود پیدا کنید تا دانش‌آموزان بتوانند اطلاعاتی را که ارائه می‌دهید، جذب و حفظ کنند.

ما با تدریس خصوصی فیزیک، تدریس خصوصی شیمی، تدریس خصوصی ریاضی و... در کنار شماییم. استاد سلام، مرجع تدریس خصوصی، روش‌های موثری را برای افزایش جذابیت کلاس به شما ارائه می‌دهد؛ همراه ما باشید.

ده‌ها سال است که مربیان سعی در به‌کارگیری راهبردهای جدید تدریس خصوصی دارند تا دانش‌آموزان خود را روی انگشتان خود نگه دارند و آن‌ها را از یادگیری هیجان‌زده کنند. اگرچه برخی از استراتژی‌ها با شکست مواجه شده‌اند، اما برخی دیگر کاملا موثر هستند.

چرا داشتن یک کلاس خلاق و جذاب برای یادگیری ضروری است؟

دنیای بچه‌ها و نوجوان‌های امروز پر از رنگ و بازی و هیجان است. اگر کلاس درس خشک و بی‌روح باشد و فقط معلم حرف بزند، خیلی زود حوصله همه سر می‌رود و درس خواندن می‌شود یک کار سخت و کسل‌کننده. اما اگر کلاس خلاق و جذاب باشد، بچه‌ها دیگر برای زنگ تفریح لحظه‌شماری نمی‌کنند! آن‌ها غرق درس می‌شوند، سوال می‌پرسند و با کلی ذوق و شوق، چیزهای جدید یاد می‌گیرند.

افزایش انگیزه و شوق یادگیری

اولین و مهم‌ترین دلیل برای داشتن یک کلاس خلاق و جذاب، روشن کردن چراغ علاقه در دل بچه‌ها است. وقتی کلاس خسته‌کننده و تکراری نباشد، دانش‌آموز دیگر حس نمی‌کند زورکی سر کلاس نشسته است! با خودش فکر می‌کند: یعنی امروز چه چیز باحالی یاد می‌گیریم؟ و همین حس کنجکاوی، او را به سمت یادگیری هل می‌دهد. به علاوه، در کلاس‌های جذاب، حتی بچه‌هایی که معمولا ساکت هستند یا درس را دوست ندارند هم دلشان می‌خواهد در کارها شرکت کنند.

ماندگاری بهتر مطالب در ذهن

مغز ما عاشق چیزهای تازه و متفاوت است. وقتی درسی را با یک قصه، بازی یا عکس قشنگ یاد می‌گیریم، خیلی بهتر و طولانی‌تر یادمان می‌ماند تا وقتی که فقط زورکی از روی کتاب حفظش می‌کنیم! کلاس خلاق با درگیر کردن حس‌های مختلف بچه‌ها (مثل دیدن، شنیدن و حتی دست زدن در آزمایش‌ها)، کمک می‌کند تا درس‌ها از حافظه کوتاه‌مدت به حافظه بلندمدت بروند و آنجا بمانند. خلاصه اینکه، یادگیری در جای جذاب، عمیق‌تر و همیشگی‌تر است.

پرورش مهارت‌های زندگی و اجتماعی

کلاس درس فقط جای یاد گرفتن فرمول و تاریخ نیست؛ بلکه جایی برای تمرین زندگی کردن است. در یک کلاس خلاق که پر از کارهای گروهی، صحبت و حل مساله است، بچه‌ها یاد می‌گیرند چطور با بقیه همکاری کنند، از چه طریق نظرشان را بگویند و چگونه به حرف بقیه احترام بگذارند. می‌فهمند که اشتباه کردن بخشی از یادگیری است و هیچ ترسی ندارد. یادگیری مجموعه‌ی این مهارت‌ها، در آینده‌ی آن‌ها بسیار کاربردی خواهد بود.

کشف استعدادهای دانش‌آموزان

خیلی وقت‌ها استعدادهای واقعی بچه‌ها در کلاس‌های معمولی و خشک دیده نمی‌شود، اما در یک کلاس خلاق که پر از نقاشی، نمایش، ساخت کاردستی و بحث و گفتگو است، هر دانش‌آموزی فرصت پیدا می‌کند تا توانایی‌های خاص خودش را نشان دهد. طبق بررسی‌های پشتیبانان، حتی یک شاگرد مستعد هم در کلاس درسی خشک یادگیری کمی دارد. درصورتی که در یک کلاس درسی شاد اگر یکی در قصه‌گویی عالی باشد، یکی در کارهای فنی و دیگری در مدیریت گروه، یادگیری به بالاترین میزان خود می‌رسد. کلاس خلاق به معلم کمک می‌کند تا این استعدادها را در وجود هر دانش‌آموز پیدا کند و به آن‌ها بال و پر بدهد. درواقع استعدادیابی شاگردها هنر معلم است.

روش‌های آزمایش‌شده توسط معلم‌ها برای جذاب نگه داشتن کلاس

حالا که با اهمیت و دلایل داشتن یک کلاس پویا و جذاب آشنا شدید، نوبت آن رسیده که آستین‌ها را بالا بزنید و دست به کار شوید! ما مجموعه‌ای از روش‌های خلاقانه و آزمایش‌شده توسط معلمان موفق را برایتان گردآوری کرده‌ایم که می‌تواند کلاس شما را از یک محیط خشک و معمولی به فضایی پرانرژی و دوست‌داشتنی تبدیل کند. در ادامه، با این راهکارهای طلایی آشنا می‌شوید.

گنجاندن رمز و راز در درس‌ها

یادگیری ممکن است برای دانش‌آموزان شما سرگرم‌کننده‌ترین حالت را داشته باشد، زمانی که آن‌ها نمی‌دانند باید انتظار چه چیزی را داشته باشند. سعی کنید حس تعجب و رمز و راز را در دروس خود بگنجانید. وقتی می‌خواهید از درس جدیدی رونمایی کنید، هر روز تا آخرین روز قبل از شروع درس، سرنخ جدیدی را به دانش‌آموزان بدهید! این یک روش بسیار جالب و کارآمد برای ایجاد شور و اشتیاق در درس شما است و به این شکل، شما به وضوح می‌توانید دریابید که دانش‌آموزان شما واقعا و مشتاقانه منتظر هستند تا هرچه زودتر بفهمند که قرار است در آینده چه چیزهای جدیدی می‌آموزند.

پرهیز از تکرار مطالب کلاس

بررسی مطالب درسی، مناسب و ضروری است، اما سعی کنید آن را به‌صورت کلامی تکرار نکنید؛ زیرا این امر می‌تواند باعث کاهش جذابیت برای دانش‌آموزان شود. دفعه بعد که باید مطالب را مرور کنید، یک بازی نقد و بررسی تدارک ببینید که در طی آن، اطلاعات را به روشی متفاوت از اولین باری که به دانش‌آموزان آموزش داده‌اید، ارائه دهید. استراتژی ۳-۲-۱ روشی جالب برای بررسی و تکرار مطالب است؛ می‌توانید آن را به‌کار ببرید. برای این فعالیت، دانش‌آموزان در دفترهای خود یک هرم ترسیم می‌کنند و سه موردی را که یاد گرفته‌اند می‌نویسند؛ سپس، دو مورد که فکر می‌کردند جالب بود و در آخر، یک سوال که هنوز هم در ذهن دارند.

طرح بازی در کلاس درس

چه ۵ ساله باشید و چه ۲۵ ساله، در هر سنی بازی کردن می‌تواند سرگرم‌کننده باشد. بازی‌ها همچنین راهی جالب و موثر برای افزایش جذابیت دروس هستند. اگر دانش‌آموزان شما باید کلمات املایی خود را به‌خاطر بسپارند، مسابقه معروف «زنبور عسل» (Spelling Bee) را امتحان کنید؛ مسابقه‌ای هیجان‌انگیز که در آن شرکت‌کنندگان هنگام اشتباه گفتن یا نوشتن یک کلمه، از دور مسابقه حذف می‌شوند. یا اگر دانش‌آموزان نیاز به تمرین ریاضی دارند، یک مسابقه زنبور عسل ریاضی برگزار کنید که شبیه همان زنبور عسل املایی است، اما با طرح مسائل ریاضی یا حقایق علمی به‌جای کلمات املا. بازی‌ها فرآیند سخت یادگیری را سرگرم‌کننده می‌کنند و بازی‌هایی که در کلاس درس اجرا می‌شوند، مثل نسخه‌ای شفابخش برای داشتن یک دانش‌آموز خوشحال و باانگیزه عمل می‌کنند.

دادن حق انتخاب به دانش‌آموزان

یکی از استراتژی‌های موثر، دادن حق انتخاب به دانش‌آموزان در هنگام تدریس است. انتخاب می‌تواند یک محرک قدرتمند باشد، زیرا به تقویت علاقه و استقلال دانش‌آموزان کمک می‌کند. دفعه بعد که فعالیتی را برنامه‌ریزی می‌کنید، یک «تخته انتخاب» (Choice Board) درست کنید. روی یک تخته، نه (۹) کار مختلف را برای انجام دادن توسط دانش‌آموزان بنویسید. هدف این است که هر دانش‌آموز، سه وظیفه را در یک ردیف انتخاب و انجام دهد.

استفاده از فناوری در تدریس

فناوری روشی عالی برای جالب نگه داشتن درس شما است. کودکان عاشق وسایل الکترونیک هستند؛ بنابراین، سعی کنید آن را در استراتژی کلی تدریس خود بگنجانید. به‌جای ایستادن در جلوی اتاق و سخنرانی، سعی کنید از صفحه نمایش تعاملی (Smartboard) استفاده کنید. با اتصال به کلاس درسی در یک شهر یا کشور دیگر از طریق ویدئوکنفرانس، فعالیت یادگیری تعاونی خود را گسترش دهید. از روش‌های گوناگونی استفاده کنید تا ببینید سطح علاقه به کلاس شما با جهش زیادی افزایش می‌یابد.

پرهیز از جدیت بیش ‌از حد در تدریس

معلم موثر بودن کار مهمی است، اما این به آن معنی نیست که شما باید همیشه در کلاس جدی بمانید! سعی کنید کمی منعطف باشید و بپذیرید که دانش‌آموزان ممکن است علایق و سبک‌های یادگیری متفاوتی، حتی نسبت به خود شما داشته باشند. بعضی اوقات به خودتان بخندید و تفریح ایجاد کنید؛ در نتیجه، دانش‌آموزان به شما و کلاس شما علاقه بیشتری نشان خواهند داد.

تعاملی کردن درس‌ها

در یک کلاس سنتی، معلم در جلوی اتاق می‌ایستد و دانش‌آموزان به درس گوش می‌دهند و یادداشت‌برداری می‌کنند. متاسفانه، این موثرترین روش برای جلب علاقه دانش‌آموز نیست. سعی کنید از فعالیت یادگیری تعاونی استفاده کنید که در آن، هر دانش‌آموز مسئول قسمت خاص خود از فعالیت‌های گروهی است؛ یا یک آزمایش علمی دستی را امتحان کنید. وقتی دانش‌آموزان را درگیر می‌کنید و دروس خود را تعاملی می‌کنید، کلاس شما جالب‌تر می‌شود.

برقراری ارتباط با زندگی واقعی

سعی کنید ارتباطی را در دنیای واقعی با آن‌چه دانش‌آموزان شما می‌آموزند، ایجاد کنید. این کار به آن‌ها درک بهتری می‌دهد که چرا آن‌ها باید آن‌چه را که می‌آموزید، یاد بگیرند. اگر دائما از شما سوال می‌کنند که چرا آن‌ها باید چیزی یاد بگیرند و شما همیشه فقط با آوردن دلیل پاسخ می‌دهید، به‌زودی اعتبار خود را از دست خواهید داد. درعوض، سعی کنید پاسخ واقعی به آن‌ها بدهید؛ مانند: «شما در حال یادگیری مدیریت مالی هستید، زیرا در دنیای واقعی باید بدانید که چگونه غذا بخرید و صورت‌حساب خود را پرداخت کنید.» با دادن یک جواب ساده، به آن‌ها کمک می‌کنید تا بین آن‌چه در کلاس یاد می‌گیرند و نحوه استفاده آن‌ها از این اطلاعات در آینده، ارتباط برقرار کنند.

تقویت مفاهیم و تفکر انتقادی

دانش‌آموزان می‌توانند اطلاعات جدیدی را در خانه بیاموزند و سپس به مدرسه بیایند و از کلاس برای تفکر انتقادی استفاده کنند. انجام فعالیت‌ها و تقویت مفاهیم منحصربه‌فرد، یکی از موثرترین راه‌ها است. بسیاری از معلمان، از این استراتژی استفاده می‌کنند و به نتایج مثبتی می‌رسند. دانش‌آموزان در هنگام حضور در کلاس، با همسالان خود به روشی تعاملی‌تر و معنادارتر درگیر می‌شوند. برای درس‌های جدید نیز عمق درگیری دانش‌آموزان خود را رعایت کنید.

تفکر خارج از چارچوب در برنامه‌ریزی

برنامه‌های درسی نباید شامل برگه‌ها یا سخنرانی‌هایی باشد که در طی آن، دانش‌آموزان بارها و بارها می‌نشینند و یادداشت‌برداری می‌کنند. سعی کنید خارج از چارچوب فکر کنید و درسی را که کاملا خارج از حد معمول است، برنامه‌ریزی کنید. به یک سفر میدانی بروید یا در خارج از منزل یاد بگیرید. وقتی یک چیز جدید و متفاوت را امتحان می‌کنید، این احتمال وجود دارد که دانش‌آموزان شما به‌طور مثبت به شما و شیوه تدریس شما پاسخ دهند. هنگام برنامه‌ریزی درسی، سعی کنید با یک معلم دیگر همکاری و مشورت کنید.

جابجایی نقش معلم و شاگرد

یکی دیگر از روش‌های جذاب برای تدریس خلاقانه، عوض کردن جای معلم و شاگرد است؛ مثلا، یک‌روز بچه‌ها معلم شوند. در این روش، معلم از آن‌ها می‌خواهد قسمتی از درس را بخوانند و برای بقیه توضیح بدهند. وقتی دانش‌آموز نقش معلم را بازی می‌کند، هم احساس مسئولیت می‌کند و هم اعتمادبه‌نفسش بیشتر می‌شود. او سعی می‌کند درس را خوب یاد بگیرد تا بتواند جواب سوال‌های دوستانش را بدهد. این کار، کلاس را از حالت تکراری خارج می‌کند و به بچه‌ها نشان می‌دهد که خودشان هم می‌توانند به یادگیری یکدیگر کمک کنند.

اجرای نمایش و قصه در کلاس

یک روش جذاب دیگر برای تدریس خلاقانه که بسیار مورد علاقه دانش‌آموزان است، استفاده از نمایش و قصه است. همه‌ی بچه‌ها قصه را دوست دارند! یک معلم خلاق و باهوش، می‌تواند درس‌های سخت و خشک (مثل تاریخ) را با یک نمایش کوتاه یا تعریف کردن یک قصه قشنگ، شیرین و جذاب کند؛ مثلا، بچه‌ها می‌توانند نقش چهره‌های تاریخی را بازی کنند یا برای یک درس علمی، قصه بسازند. به این ترتیب، بچه‌ها با تمام وجود درگیر درس می‌شوند، حس و حال شخصیت‌ها را می‌فهمند و درس را عمیقا یاد می‌گیرند، نه اینکه صرفا طوطی‌وار حفظ کنند.

استفاده از عکس‌های جذاب و نقشه‌های ذهنی

از دیگر روش‌های تدریس خلاقانه، استفاده از عکس و نقشه‌های ذهنی است. به‌هیچ‌وجه نباید بچه‌ها را با متن‌های طولانی خسته کرد. معلم خلاق به جای اینکه یک‌سره حرف بزند یا پای تخته بنویسد، از شکل‌های ساده، نمودار، اینفوگرافیک و رنگ‌های شاد استفاده می‌کند. وقتی شاگرد درس را به شکل عکس یا نمودار می‌بیند، بهتر به حافظه می‌سپارد. در نتیجه، کلاس دیگر خسته‌کننده نیست و پر از رنگ و انرژی می‌شود.

جمع‌بندی

به طور خلاصه، داشتن یک کلاس خلاق و جذاب نه تنها برای بچه‌ها بلکه برای خود شما هم لذت‌بخش است. با روش‌هایی که گفتیم، می‌توانید کلاس خشک و معمولی را به جایی پر از شور و یادگیری تبدیل کنید. ما در پشتیبانی استاد سلام بسیار با این موضوع روبرو می‌شویم که والدین درخواست یک معلم خصوصی شاد و پرانرژی دارند که از روش‌هایی خلاقانه و نوین برای آموزش استفاده کند. از قصه و نمایش گرفته تا بازی و تکنولوژی، همه می‌توانند ابزارهایی برای جذاب‌تر کردن درس‌ها باشند. یادتان باشد که استاد سلام همیشه کنار شما است تا با بهترین معلم‌ها و روش‌های آموزشی، مسیر یادگیری را هموارتر کند.

منبع