زمان جنگ در کلاس آنلاین مدارس چه میگذرد؟ ارائه راهکارهای اصولی
همانطور که میدانید تعطیلیهای مکرر سال تحصیلی و شرایط خاص کشور باعث شد تا آموزش حضوری در بسیاری از مقاطع با وقفههای جدی مواجه شود و دانشآموزان دبستان، متوسطه اول و متوسطه دوم و حتی دانشجویان بخش قابلتوجهی از سال تحصیلی را به صورت غیرحضوری و در قالب کلاس آنلاین سپری کنند. اما سؤال اصلی اینجا است:
آیا آموزشهای آنلاین مؤثر بودهاند؟
آیا بچهها واقعا پای سیستم مینشینند و درس را یاد میگیرند، یا فقط حضور و غیاب میشوند؟
آیا چیزی به علم دانشآموزها اضافه میشود و یا با پایهای ضعیف به مقطع بعدی میروند؟!
در ادامه، به ارائه راهکارهای کاربردی برای آموزش آنلاین باکیفیت و داشتن آموزشگاه موفق و پردرآمد و همچنین مدارس آنلاین میپردازیم.
بررسی کیفیت کلاسهای آنلاین در پلتفرمهای مختلف
این روزها کمتر کسی پیدا میشود که نام پلتفرم آموزشی شاد را نشنیده باشد، به خصوص اگر دانشآموز در خانواده داشته باشید. علاوه بر این، موارد دیگری از پلتفرمهای آموزشی در دسترس هستند که با تصمیمگیری مدیریت مدرسه مورد استفاده قرار میگیرند. قبل از هرچیز، قصد داریم وضعیت کیفیت آموزش در بسترهای مختلف را بررسی کنیم.
وضعیت مدرسه آنلاین در شاد در مدارس دولتی
بر اساس گزارشهایی که در بخش پشتیبانی استادسلام از معلمان و دانشآموزان دریافت کردهایم، وضعیت آموزش آنلاین در پلتفرمهای عمومی، به ویژه در مدارس دولتی، رضایتبخش نیست. بعد از غیرحضوری شدن آموزش، برگزاری کلاس آنلاین در شاد به عنوان راهکار اصلی معرفی شد؛ اما تجربه کاربران نشان میدهد که آموزش در این فضا در بیشتر مواقع نامفهوم، ناهماهنگ و بدون تعارف، ضعیف بوده است!
مشکلات جدی مثل:
نداشتن اینترنت پایدار
سخت باز شدن فایلهای صوتی و تصویری
قطعیهای مکرر
عوامل بالا باعث شدند تا اپلیکیشن شاد، که قرار بود یک محیط آموزشی کامل و تعاملی باشد، در عمل به یک برنامه ساده برای فرستادن تکلیف و ثبت حضور و غیاب تبدیل شود. طبق بازخوردهایی که از دانشآموزان گرفتهایم، بسیاری از آنها در این فضا گیج میشوند و نمیتوانند ارتباط خوبی با معلم خود برقرار کنند. به عنوان مثال، یکی از دانشآموزان در نظرسنجیها گفته بود:
«دبیرها عملا درس نمیدادند، فقط حضور و غیاب میکردند، ما هم حضور میزدیم و تمام!»
در گزارشهای زیادی هم به این موضوع اشاره شده است که به خاطر اینترنت ضعیف و مشکلات فنی، دانشآموزان «به زور و با دردسر از شاد استفاده میکنند» و همین مسئله باعث شده میزان یادگیری آنها به شدت پایین بیاید.
مدرسه تلویزیونی (شبکه آموزش)
در کنار شاد، مدرسه تلویزیونی در شبکه آموزش راهاندازی شد تا کمی از عقبماندگیهای درسی جبران شود، اما بزرگترین مشکل این روش این است که کاملا یکطرفه است؛ به این معنا که:
دانشآموز هیچ ارتباطی با معلم ندارد.
نمیتواند سؤال بپرسد، بازخورد بگیرد یا حتی احساس کند که معلم او را میبیند!
هیچ الزامی برای نشستن پای تلویزیون وجود ندارد.
بنابراین طبیعی است که بچهها بعد از مدتی خسته شوند و دیگر علاقهای به ادامه این روش نداشته باشند.
البته، نباید تلاش و دلسوزیهای بعضی معلمان را نادیده گرفت. طبق گزارشهای منتشرشده در خبرگزاری همشهری، در بعضی مناطق محروم که دانشآموزان نه اینترنت داشتند، نه گوشی هوشمند و نه حتی امکان استفاده از شاد، معلمان دلسوزی بودند که برای جلوگیری از افت تحصیلی بچهها، کلاسها را در پارکها، زیر آلاچیقها یا حتی در خانه شخصی خود برگزار کردند. این فداکاریها واقعا قابل ستایش است، اما راهحل اصلی آموزش، داشتن یک سیستم آنلاین یکپارچه و حرفهای است، نه تکیه بر تلاشهای پراکنده و فردی از سوی بعضی معلمان!
وضعیت مدرسه آنلاین در پلتفرم اسکای روم
بر اساس گزارشهای پشتیبانی استادسلام، بسیاری از مدارس غیردولتی برای فرار از مشکلات شاد، به سمت برگزاری کلاس آنلاین در اسکای روم رفتند. این انتخاب بیشتر به این دلیل بود که مدارس دنبال راهی بودند تا کلاسها راحتتر و بدون دردسر برگزار شود. در ابتدای کار، این پلتفرمها ارتباط صوتی و تصویری دوطرفه بهتری فراهم میکردند و رضایت نسبی ایجاد شد؛ اما با هجوم گسترده مدارس و افزایش ناگهانی کاربران و اشغال سرورهای عمومی، این پلتفرمها نیز به شدت شلوغ شدند.
در چنین شرایطی، حتی بهترین ابزارها هم وقتی بیش از ظرفیت استفاده شوند، دچار افت کیفیت میشوند. در حال حاضر، طبق بازخورد معلمان و دانشآموزان، کیفیت کلاسها در ساعات اوج مصرف (به ویژه صبحها) به سطح متوسط رسیده و قطعیهای مکرر صدا و تصویر، تمرکز دانشآموز را دائما از بین میبرد.
برگزاری کلاسها در سرور اختصاصی برخی از مدارس غیردولتی
درست همینجا بود که مدارس غیرانتفاعی پیشرو به یک نتیجه مهم رسیدند؛ مدارس متوجه شدند که اگر میخواهند آموزش آنلاین واقعی داشته باشند، باید زیرساخت مخصوص خود را به وجود آورند. در حقیقت، آموزش باکیفیت، زیرساخت اختصاصی میخواهد.
برای این منظور، بسیاری از این مدارس، اقدام به راهاندازی سرورهای اختصاصی و پلتفرمهای ویژه کلاس آنلاین کردند. این تصمیم باعث شد مدیریت کلاسها بسیار بهتر و دقیقتر انجام شود. نتیجه چه شد؟ کلاسهایی کاملا منظم، با کیفیت صدای بالا، تصویر شفاف و مهمتر از همه، الزام به حضور فعال دانشآموز.
در این سیستمها:
دانشآموز باید دوربین خود را روشن کند
معلم او را ببیند و او هم معلم و تخته را با کیفیت بالا مشاهده کند.
این مدل باعث میشود دانشآموزان حس کنند واقعا در کلاس حضور دارند و کسی مراقب پیشرفتشان است. به طور خلاصه، این فضا دقیقا شبیه یک کلاس حضوری عمل میکند و راه فراری برای دانشآموزان بازیگوش باقی نمیگذارد.
چرا دانشآموزان از مدرسه آنلاین فراریاند؟
انسان موجودی اجتماعی است و کودکان و نوجوانان بیش از همه به تعامل مستقیم نیاز دارند؛ اما کلاسهای آنلاین، این بُعد اجتماعی را حذف میکنند. از سوی دیگر، خانه محیط یادگیری نیست؛ صدای تلویزیون، رفتوآمد اعضای خانواده، وسوسه بازی و تلفن همراه و... مزاحم یادگیری هستند. در این میان، والدین هم اغلب نه وقت دارند نه مهارت نظارت بر کلاس آنلاین.
ازطرفی دیگر عوامل زیر یادگیری را به حداقل می رسانند:
اینترنت ضعیف
پلتفرمهای ناکارآمد
عدم دسترسی به ابزارهای تعاملی
کیفیت پایین صدا و تصویر
بدین ترتیب دانشآموز باید نیمی از انرژی خود را صرف مقابله با مشکلات فنی کلاس درس کند و در نتیجه، دیگر انگیزهای برای یادگیری باقی نمیماند. به علاوه، وقتی دانشآموز احساس کند کسی حواسش به او نیست و حضورش فقط در قالب یک اسم ثبت میشود، طبیعی است که از کلاس فرار کند!
مدرسه آنلاین برای دانشآموزان یا مادرها؟!
یکی از تلخترین پیامدهای آموزش آنلاین غیرحرفهای، درگیر شدن بیش از حد والدین، به ویژه مادران بوده است. در بسیاری از کلاسهای دبستان، به دلیل نبود نظارت و جذابیت، مادرها مجبور شدهاند تماموقت کنار بچه بنشینند، تمرکزش را حفظ کنند، به جای او جواب بدهند و حتی تکالیفش را انجام دهند!
حالا اگر مدرسه امکانات درست داشته باشد و معلم بتواند بچهها را درگیر کلاس آنلاین کند، دیگر نیازی نیست مادر کنار بچه بنشیند. بلکه خود دانشآموز مسئول یادگیری خودش میشود و این بار سنگین از دوش خانوادهها برداشته خواهد شد.
چگونه دانشآموزان به صورت خودجوش حضور مؤثر در کلاس آنلاین داشته باشند؟(۳راهکار عملی)
تبدیل کلاس آنلاین به یک محیط پرشور، دغدغه بسیاری از معلمان، دانشآموزان و والدین است. وقتی دانشآموز حس کند کلاس تنها یک صفحه نمایش خستهکننده نیست و او نقش مهمی در پیشبرد درس دارد، به طور خودجوش مشتاق حضور فعال میشود. در ادامه، چند راهکار کلیدی برای ایجاد این انگیزه آورده شده است.
ایجاد انگیزه با طراحی آزمونهای کوتاه و بازیسازی
برای اینکه دانشآموزان با میل خودشان در کلاس آنلاین مشارکت کنند، باید عنصر رقابت سالم و بازی (گیمیفیکیشن) را وارد کلاس کرد. طراحی کوئیزهای کوتاه و سریع در میان درس یا استفاده از ابزارهای گرافیکی جذاب، باعث میشود ذهن دانشآموز درگیر کلاس بماند. وقتی او بداند که قرار است در پایان بخش، با یک پرسش یا مسابقه کلاسی روبهرو شود، ناخودآگاه و به اجبار با دقت بیشتری به مطالب گوش میدهد و حضورش پررنگتر میشود.
شبیهسازی محیط کلاس در خانه
دانشآموز باید با تمام وجود باور کند که کلاس آنلاین همان کلاس مدرسه است. موارد زیر جو خانه را به کلاس درس تغییر میدهد:
داشتن یک میز مرتب
نشستن روی صندلی مناسب
استفاده از هندزفری برای تمرکز بیشتر
این انضباط شخصی به او کمک میکند تا از تلههای حواسپرتی مثل گوشی یا بازیهای کامپیوتری فاصله بگیرد و در نتیجه، حضور موثرتری در کلاس داشته باشد.
تقویت مشارکت فعال با کار گروهی در کلاسهای آنلاین
وقتی معلم در کلاس آنلاین شاگردان خود را به گروههای کوچکتر تقسیم میکند، دانشآموز احساس میکند هر لحظه نوبت او است تا حرف بزند و به همکلاسیهایش کمک کند. استفاده از این تکنیک پیامدهای زیر را به دنبال دارد:
دانشآموز از حالت تماشاچیِ صرف خارج میشود.
مسئولیت انجام کار تیمی را بر عهده میگیرد.
حضور فعال در این گروهها، دانشآموز را تشویق میکند تا هر لحظه در طول کلاس، آماده پرسش و پاسخ باشد. همین مشارکتهای کوچک است که سبب میشود کلاس آنلاین به تجربهای تعاملی و مشابه کلاس حضوری تبدیل شود.
۷ تأثیر شگفتانگیز مهارت معلمان در جذابیت کلاسهای آنلاین
واقعیت این است که حتی بهترین اینترنت یا مجهزترین پلتفرم هم نمیتواند جای یک معلم حرفهای را پر کند. بر اساس تجربه استادسلام، مدرسههایی با ویژگیهای زیر موفقتر عمل میکنند:
آموزش آنلاین را جدی گرفتهاند.
معلمان خود را برای تدریس مجازی آماده کردهاند.
آنها بر این باورند که تدریس آنلاین یک تخصص واقعی است، نه نسخه ضعیفتر کلاس حضوری.
مدرسان ما در استادسلام در طول سالها با کسب تجربه تلاش کردهاند تا با خرید کلاس آنلاین ارزان ما و استفاده از مهارت و ابزارهای نوین، با کیفیتی بالا برگزار کنند. به طوری که شاگردها به بهترین نتیجه ممکن دست پیدا کنند.
جدیت و انرژی بالا در تدریس
یکی از پایهایترین راههای جذاب نگهداشتن کلاس، این است که خود معلم تدریس آنلاین را جدی بگیرد. معلم باید با آمادگی کامل، تمرکز بالا و انرژی مناسب وارد کلاس شود؛ یعنی نه وسط تدریس کارهای شخصی انجام دهد و نه کلاس را کماهمیتتر از حضوری بداند. وقتی لحن، انرژی و توجه معلم بالا باشد، دانشآموز هم کلاس را جدی میگیرد و فضای کلاس پویا و پرشورتر میشود.
الزام به مشارکت و ارسال صوت
یکی دیگر از راههای مؤثر برای اینکه دانشآموز واقعا در کلاس باشد، این است که معلم او را مجبور به مشارکت فعال کند؛ به این معنی که حتی اگر دوربین دانشآموز ضعیف است مشکلی نیست، اما نباید بدون مشارکت بنشیند. ارسال ویس، پاسخ شفاهی، خواندن متن یا ارائههای کوچک باید بخشی از قوانین ثابت کلاس باشد.
استفاده از قلم نوری و تجهیزات مدرن
روش مهم دیگر برای جذابتر شدن کلاس، استفاده از تجهیزات درست است. تدریس با قلم نوری، تصویر باکیفیت و تخته دیجیتال، فضای کلاس را حرفهایتر میکند. وقتی دانشآموز فرآیند نوشتن یا حل تمرین را به صورت زنده میبیند، یادگیریاش چند برابر میشود. در این راستا، برخی مدارس غیرانتفاعی برای معلمان خود تسهیلات خرید تبلت و قلم نوری فراهم میکنند تا کیفیت کلاس آنلاین بالا بماند.
مهارت محتواسازی و گرافیک
یکی از مهمترین تفاوتهای معلم حرفهای با معلم معمولی همینجا است. معلم باید بتواند برای درس خود پاورپوینت اختصاصی طراحی کند، از رنگها و تصاویر مناسب استفاده کند و حتی در حد ساده انیمیشن بسازد. استفاده از فایلهای دانلودی، دیگر جواب نمیدهد. دانشآموز امروز نیاز به محتوای تازه، جذاب و استاندارد دارد. این همان چیزی است که باعث میشود کلاسهای معلمان حرفهای در استادسلام ماندگار و موفق شود.
استفاده از روتین ثابت برای شروع و پایان کلاس
یکی دیگر از روشهای کاربردی برای جذاب کردن کلاس، داشتن یک روتین مشخص است. کلاس باید همیشه با یک الگوی ثابت شروع شود؛ به عنوان مثال، خوشآمدگویی، مرور جلسه قبل و اعلام برنامه امروز. پایان کلاس هم باید با جمعبندی، پرسش کوتاه و اعلام تکلیف همراه باشد. این ساختار باعث میشود دانشآموز احساس نظم و جدیت بیشتری پیدا کند و تا انتها بدون خروج در کلاس بماند.
تنوع در ابزارهای تدریس مثل ویدئو و نمایش صفحه
یکی از راههای مؤثر برای حفظ انرژی کلاس، شکستن یکنواختی تدریس است. اگر معلم تمام زمان را فقط صحبت کند، ذهن دانشآموز خسته میشود؛ اما اگر ویدئوی کوتاه پخش شود یا حل تمرین به صورت تصویری نمایش داده شود، ریتم کلاس تغییر میکند و توجه دوباره بالا میرود.
زمانبندی درست و تقسیم محتوا
یکی دیگر از راههای کاربردی برای افزایش بازده کلاس، تقسیم درس به بخشهای کوتاه است. تدریس طولانی و یکنفس باعث کاهش توجه میشود، اما ترکیب آموزش با سؤال، تمرین یا گفتوگوی کوتاه، فضای خشک کلاسهای آنلاین را قابل تحملتر میکند.
راه حل مشکلات مدارس آنلاین چیست؟
همانطور که گفتیم، این روزها بسیاری از والدین مخصوصا مادرها با مشکلات آموزشی فرزندانشان دست به گریبان هستند. مشکلات مربوط به ضعیف بودن اینترنت، شلوغی دیتابیسهای پلتفرمهای آموزشی و عدم وجود مهارت کافی آموزش آنلاین در برخی از معلمان، تمامی این مشکلات را پدید آورده است. راه حل این موضوع به جز تقویت زیرساخت اینترنت ملی، آموزش بهینه به معلمها و آمادگی مدارس برای آموزش آنلاین است.
در واقع، هدف اصلی ما از ارائه این محتوا این است که مدارس و معلمان به این نتیجه برسند که دیگر نمیتوان با رویکرد قدیمیِ «ما درسمان را میدهیم، حالا دانشآموز خواست یاد بگیرد یا نه!» جلو رفت. امروز که مدرسه آنلاین به بخشی جدی از نظام آموزشی تبدیل شده، مدارس ما هم باید به شکل حرفهای وارد بحث آموزش آنلاین شوند؛ یعنی زیرساخت مناسب، فناوری درست، مهارت معلم و جذابیت کلاس را جدی بگیرند تا دانشآموز فقط در ظاهر به کلاس بالاتر نیاید و پایه تحصیلیاش ضعیف نشود.
